اطلاعات کلی
نگاره : «بهشت»
نسخه: فالنامه تهماسبی
کتابت و تصویرگری : ـــــــ
تاریخ تصویرگری : 1550-1560م / 930 -940ق
مکتب : قزوین
دوره : صفوی
جغرافیا : ایران
شیوه نقاشی : نگارگری _ نسخه خطی
محل نگهداری: مجموعه خصوصی
…………………………………………….
توصیف و شرح
این نسخه به دستور شاهتهماسب اول در قرن 10 ه.ق تالیف شدهاست. در واقع این نسخه ترکیبی از نگارهها و متون است که روبروی یکدیگر قرارگرفتهاند و متون آن به شرح و پیشگویی تصاویر مربوطه میپردازد. فالنامه تهماسبی با توجه به مضامین شیعی و در مکتب قزوین نگارگری شدهاست. به دلیل اوراقشدن صفحات این فالنامه و پراکندگی صفحات آن در مجموعههای مختلف، به نام «فالنامه پراکنده» نیز مشهور است. این نسخه دارای ابعاد بزرگی میباشد و ابعاد اغلب نگاره های آن حدود (44 * 59 سانتیمتر) است. متن فالنامه تهماسبی به خط نستعلیق و به دست خوشنویس معروف قزوینی «مالک دیلمی» نگارش شدهاست. فالنامه تهماسبی موجود دارای 29 نگاره است، اما با بررسی فالنامههای تقلیدی از این نسخه میتوان دریافت نگارههای دیگری نیز در نسخه موجود بودهاند که به هر دلیل اکنون در دسترس نیستند.
در مرکز تصویر درخت بزرگی ترسیم شده است که دارای میوههای متنوع میباشد و بهشتیان در سایهسار درخت نشسته یا ایستادهاند، یکی از آنها در حال گفتگو با فرشتگانی است که بر روی بلندترین شاخههای درخت نشستهاند و در حال چیدن میوهها میباشند. احتمالا آنها در حال اجرای فرمان وی میباشند. دو پرنده نیز بر شاخههای این درخت تناور مشاهده میگردد. احتمال دارد این درخت عظیم که سایه گسترده است، همان درخت سدرهالمنتهی (درخت طوبی یا شجره طیبه) باشد، زیرا سایه گستری آن بر تمام بهشت است. بر اساس روایات این درخت در قلب بهشت قرار دارد و نمادی از پذیرش ولایت خداوند، پیامبر و علی(علیهما السلام) است.
بهنظر میرسد، این مکان خانه پیامبر و امام علی(علیه السلام) باشد، زیرا این درخت در خانه آنها قرار دارد و همچنین از میوههای فراوان و نامحدودی برخوردار است که نمادی از برخورداری از انواع خیرات و برکات میباشد که ثمره پذیرش ولایت رسول الله و اهل بیت(علیهم السلام) ایشان است.
در پای درخت حوضی یا چشمهای ترسیم شده که به احتمال زیاد چشمه کوثر است که دو شعبه از آن به قصرهای بهشتیان وارد میشود. پیامبر(صلی الله علیه و آله) خطاب به امیرالمؤمنین علی(علیه السلام) میفرمایند: «ای علی! همانا این حوض برای من، تو و دوستان تو بعد از من است». طبق روایات، در عالم قیامت، کسانی که اهل بهشت هستند، به دست ولایت، از آب آن حوض مطهّر مینوشند و مورد شفاعت واقع میگردند و ساقی آن حوض، علی(علیه السلام) است.
در سمت راست و چپ نگاره دو قصر گنبددار همچون بناهای دوره صفویه مشاهده میشود. این دو قصر مشابه یکدیگرند و تنها تفاوت آنها رنگ گنبدها است، زیرا سایر بخشهای آنها و همچنین تعداد افرادی که در آنها وجود دارد، یکسان است. همچنین از درون هرکدام از این قصرها نیز رودی به بیرون جاری است. در دو طرف درخت و جلوی قصرهای بهشتی نیز زنان و مردان بهشتی مشاهده می گردند که در حال گفتگو با یکدیگرند.
نگارنده: مرضیه علی پور