اطلاعات کلی
نگاره: «غدیر خم»
نسخه : آثارالمظفر
کتابت و تصویرگری : ـــــــ
تاریخ تصویرگری : قرن16م/ 10ق
مکتب : احتمالا قزوین – مشهد
دوره : صفوي
جغرافیا : ایران
شیوه نقاشی : نگارگری _ نسخه خطی
محل نگهداری: موزه چستربیتی
…………………………………….
شرح و توصیف
«آثارالمظفر» نظامالدین استرآبادی مثنوی فارسی است که در زمان حکومت شاهاسماعیل اول، در دو دهه اول قرن 16م، سروده شدهاست. بخشهای مقدماتی آن شامل توصیف حضرت محمد(صلی الله علیه و آله) و نور ایشان و چگونگی انتقال این نور به امامان(علیهم السلام) میباشد.(1)
نسخههای متعددی از آثارالمظفر در موزههای مختلف جهان وجود دارد که 4 نسخه از آن در این مجموعهها وجود دارد: موزه چستربیتی، کتابخانه عمومی سنتپترزبورگ، کتابخانه استانبول و کتابخانه رضا در رامپور هند. نسخه آثارالمظفر موجود در موزه چستربیتی دوبلین در 974 هجریقمری/ 1567 میلادی کامل شدهاست و احتمالاً نگارههای آن متعلق به مکتب قزوین – مشهد هستند. اين نسخه به قطع رحلی (26 * 8/ 17 سانتی متر) و همانند نسخ دوره صفوی از سبک متداخل شعر و نگاره بهره بردهاست و بخشهایی از شخصیتهای نگارهها از کادر خارج شدهاند. عناصر بصری نگارهها دقیقا بازتابی از اشعار موجود آنها میباشند که بهصورت چهارستونی در بالا و پایین تصویر به خط نستعلیق کتابت شدهاند.
در اين نگاره حضرت رسول و امیر(علیهما السلام) بر روی منبری از جهاز شتران ایستادهاند و پیامبر(صلی الله علیه و آله) دست راست حضرت امیر(علیه السلام) را بلندکرده و به حاضرین به عنوان امام و جانشین پس از خود معرفی مینماید. در این صحنه دستار حضرت رسول(صلی الله علیه و آله) به رنگ سبز و دستار حضرت علی(علیه السلام) قرمزرنگ است و نگارگر بهدلیل اینکه تفاوت میان آنها قائل شود، رنگ لباسشان را متفاوت انتخاب کردهاست و چهره ایشان را با روبند و هاله شعلهسان پوشانده شدهاست. این صحنه در پوششی از چمن ترسیم شدهاست. همچنین تپههایی در پسزمینه دیده میشود.
در این نگاره اشارهای به خیل عظیم حجاج که در حال بازگشت از حج هستند، نشدهاست و افراد بهصورت دو ردیف موازی در دو طرف منبر نشستهاند و زن و مردی نیز در حال گفتگو ایستادهاند. همه افراد اعم از پیر و جوان ـ که با محاسن سیاه و سفید از هم متمایز شدهاند ـ همگی دارای دستار هستند و با لباسهایی که برگرفته از طراحی و پوشاک دوران صفوی است، بهتصویر درآمدهاند. برخی از افراد به سخنان پیامبر(صلی الله علیه و آله) توجه دارند، ولی عدهای نیز با یکدیگر در حال گفتگو هستند و احتمالا با یکدیگر در مورد این رخداد مهم سخن میگویند. ترسیم یک زن در این تصویر اشارهای به حضور زنان در مراسم و حجالوداع دارد. این نگاره با توجه به اشعاری که در حاشیه بالایی و پایینی آن ـ بهویژه با حدیث ولایت «من کنت مولاه فهذا …» و حکم الهی ـ کتابتشده، تناسب دارد.
نگارنده: مرضیه علی پور
پی نوشت:
.1Gruber, Christiane, “Curse signs”, Locating Hell in Islamic Traditions,. Publisher, Berill(2016): Vol.119. pp 297 – 335