اطلاعات کلی
نگاره : «غدیر خم»
نسخه: حبیبالسیر
کتابت و تصویرگری : ـــــــ
تاریخ تصویرگری : قرن17م / 11ق.
مکتب : احتمالا اصفهان
دوره : صفوی
جغرافیا : ایران
طبقه بندی : نسخه خطی
محل نگهداری: کتابخانه کاخ گلستان
………………………………………..
توصیف و شرح
نسخه «حبیبالسیر فی الاخبار افراد البشر» تالیف خواجه غياثالدين معروف به «خواندمير» در قرن10 ه.ق است. این نسخه مربوط به تاریخ عمومی جهان ـ از پیشدادیان تا حوادث پایان عمر شاه اسماعیل ـ میباشد. این نسخه دارای دو مجلد است و جلد اول نسخه «حبیبالسیر فی الاخبار افراد البشر» موجود در کاخ گلستان، به قطع رحلی (44*27سانتی متر) که در قرن11ه.ق به زبان فارسی و به خط نستعلیق کتابت بسیار عالی شدهاست، اما تاریخ کتابت و کاتب آن نامعلوم است. به نظر میرسد این نسخه متعلق به دوره شاه عباس و مکتب اصفهان باشد. در این نسخه خوشنویسی ها از داخل تصاویر حذف شده است؛ اعم از اینکه بهصورت کتیبهنویسی بر روی آثار معماری و یا وارد کردن بخشی از متن کتاب همچون نظم یا نثر در کنار تصویر باشد.
این نگاره در قاب عمودی و در سه ردیف افقی ترسیم شدهاست. در ردیف پایینی چشمه غدیر جاری است که در اثر گذشت زمان رنگ نقرهای آن سیاه شدهاست. در یک سمت چشمه چند بوته گیاه وجود دارد و بر اطراف آن سه گروه ایستادهاند. حجاج در این بخش بهصورت دو گروه 4تایی در سمت چپ و راست و یک گروه 3 نفره در میانه وجود دارند که همه افراد با جامههای الوان و عمامههای سپید بر سر و در حال گفتگو با یکدیگر ترسیم شدهاند. برخی از آنها نیز انگشت حیرت به دهان دارند. زمینه این بخش به رنگ سبز تیره است.
در ردیف میانی، حضرت رسول(صلی الله علیه و آله) و علی(علیه السلام) روبروی یکدیگر ایستادهاند و نگارگر برای ایجاد تفاوت فقط رنگ لباس و نوع طرح آنها را متفاوت ترسیم نمودهاست. پوشش پیامبر(صلی الله علیه و آله) تیرهرنگ و متشکل از قبای ارغوانی و عبای مشکی است که دست مبارکشان برای نمایش نزول فرمان الهی به سمت آسمان اشاره دارد و در مقابل ایشان حضرت علی(علیه السلام) با قبای قرمز و عبای سرمهای رنگ ایستادهاند. هنرمند نگارگر علاوه بر نمایش مضمون اصلی مراسم غدیرخم که معرفی علی(علیه السلام) بهعنوان جانشین رسول اکرم(صلی الله علیه و آله)، به آن بخش از خطابه نیز اشاره کردهاست که در اوج حساسترین مقطع مراسم غدیر ـ معرفی علی(علیه السلام) به جهانیان ـ «آیه اکمال» نازل شد و خداوند رضایت خویش را از اسلامی که آخرین خبرش، ولایت دوازده امام(علیهم السلام) باشد، اعلام فرمود که بهصورت هالهای طلایی در بالای سر پیامبر و علی(علیهما السلام) نشان دادهاست.
در این قسمت نیز دو گروه 4تایی از حجاج در پشت حضرت محمد(صلی الله علیه و آله) و امام علی(علیه السلام) ایستادهاند که جامههای رنگین پوشیدهاند و برخی نیز متحیرند. اکثر افراد متحیر و انگشت به دهان در حال گفتگو هستند و یا به سمت حضرت رسول(صلی الله علیه و آله)و علی(علیه السلام) در مرکز نگاره توجه دارند. برخی افراد نیز بدانها اشاره میکنند که نشان از اهمیت ماجرا دارد و سه نفر پیرمرد با ابروان درهمکشیده که در پشت امیرالمومنین علی(علیه السلام) ایستادهاند احتمالا بزرگانی از صحابه هستند که متعجب و حیرتزده به سخنرانی رسولالله(صلی الله علیه و آله) گوش فرامیدهند. زمینه این ردیف نیز صورتی تیره است و در دامنه کوهی بهنمایش درآمدهاست. در قسمتهای مختلف این بخش درختچههایی طلایی و قهوهای با سرهای 5تایی ترسیم شدهاست.
در ردیف فوقانی و بالاترین بخش نگاره، آسمانی لاجوردی با ستارگان و ابرهای طلایی در آن مشاهده میگردد و در گوشه چپ آن خورشید طلایی در حال پرتوافشانی است. در سمت راست و پشت کوه، یک مرد و دو کودک در حال نظاره ماجرایی هستند که در ردیف میانی رخ میدهد. دو کودک دستهای خود را به سمت آسمان گرفتهاند.
نگارنده: مرضیه علی پور