تاریخ کتابت: قرن هشتم هجری
نام کاتب: ندارد
شمار برگها: 184 برگ
معرّفی نسخه: نسخه هم از ابتدا و هم از انتهای آن افتادگی دارد. بخش خطبه و مقدمۀ نویسنده در این نسخه موجود نیست و از فصل اول کتاب آغاز میشود. برگ پایانی نسخه شامل فضیحت شصت و هفتم (آخرین فضیحت)، افتاده است. به نظر میرسد نسخه دو خط است و تا برگه 69پ به یک خط و از آنجا تا انتهای نسخه به خط دیگری است. البته هر دو خط به نسخ کهن، هر صفحه دارای 27 سطر است.
به دلیل اینکه عبدالجلیل ابتدا سخنان نویسندۀ کتاب فضائح را با عبارت «آنچه گفته است» نقل کرده و سپس با عبارت «و اما جواب آن است» و امثال آن پاسخ او را داده است، در نسخه این کلیدواژه با خط قرمز (شنگرف) نوشته شدهاند. رسم الخط قدیم فارسی، یعنی استفاده از حرف «ج» به جای «چ»، حرف «ب» به جای «پ»، حرف «ک» به جای «گ»، در این نسخه نیز رعایت شده است و همچین کلماتی که به حرف «ـه» ختم میشوند، بدون این حرف نوشته شدهاند؛ به عنوان مثال کلمۀ «آنچه» به صورت «آنج» نوشته شده است. بسیاری از کلماتی که در فارسی قدیم به حرف «ذ» بودند، در این نسخه نیز با همین حرف نوشته شدهاند.
معرّفی کتاب: در حدود سال 550 هجری قمری یکی از علمای اهل سنت در شهر ری، کتاب «بعض فضائح الروافض» را به زبان فارسی نوشت که به شدت فضا را علیه شیعیان این شهر متشنج کرد. نوشته شدن این کتاب مصادف با دوران حاکمیت سلسلۀ سلجوقیان (429هـ-590هـ) بود که تعصب مذهبی بسیار شدیدی علیه شیعیان داشتند و یکی از سختترین دورانها برای شیعیان بود. همچنین شهر ری در دوران سلجوقیان، از شهرهایی بود که اکثر مردم آن سنی متعصب و حتی ناصبی بودند.
یکی از علمای شیعه ساکن ری به نام «عبدالجلیل رازی قزوینی» در سال 556 هجری قمری در جواب به کتاب وی، کتابی با عنوان «بعض مثالب النواصب فی نقض بعض فضائح الروافض» به زبان فارسی نگاشت که به کتاب «النقض» معروف است.
کتاب النقض حاوی اطلاعات تاریخی، اجتماعی و جغرافیایی فراوانی بوده که برای تحقیق در تاریخ شیعه (به ویژه تاریخ اجتماعی) بسیار راهگشا است. در مطالعۀ این کتاب باید به این نکته توجه داشت که اولاً کتاب در دورۀ سلجوقیان و ثانیاً در شهر ری نوشته شده است. بنابراین نویسنده مجبور بوده جانب احتیاط را در بیان اعتقادات شیعه رعایت کند. با این وجود، بسیاری از اعتقادات شیعه با زیرکی در این اثر تبیین شده است. توجه نکردن به این نکته موجب شده برخی نویسندگان تحلیلهای نادرستی نسبت به این کتاب و نویسندۀ آن داشته باشند.
محل نگهداری نسخه: 10606 کتابخانه مجلس شورای اسلامی
نگارنده: محمدحسین افراخته