مؤلف: ابوالحسن علی بن عیسی بن ابی الفتح اربلی از مورّخان، ادیبان و منشیان امامیمذهب سدۀ 7هـ/ 13م
نام کاتب: ابوالحسن حیدر بن محمّد بن علی الحسنی
تاریخ کتابت: جزء اول روز چهارشنبه دهم جمادی الآخر 784هـ و جزء دوم چهارم ذوالحجّۀ همان سال
شمار برگها: 115 برگ
معرّفی نسخه: از کشف الغمّة تاکنون بیش از هفتاد نسخه شناسایی شدهاست. دستنویسی که در اینجا ارائه میشود از نظر قدمت دومین و از نفیسترین دستنویسهای شناختهشدۀ کشف الغمّه است. این دستنویس حدوداً نودسالی پس از درگذشت اربلی کتابت شدهاست. این دستنویس نزد محقق کرکی (د: 940هـ) بوده و او آنرا در 908هـ با نسخهای که از روی نسخۀ مؤلف کتابت شدهبوده و خط علّامۀ حلّی (د: 726هـ) بر آن بوده مقابله و تصحیح کردهاست و همۀ موارد اختلاف را در کنارههای نسخه با علامت «خ» آوردهاست. کرکی در یادداشتی در پایان جزء اول (برگ 45 پشت) به این موارد اشاره کرده و صورت یادداشت علّامۀ حلّی را نیز آوردهاست.
یادداشت کرکی به خط خودش، در این دستنویس چنین آمده است:
بلغ هذا الجزء مقابلة محرّرة من أوله/ إلی آخره بحسب الجهد والطاقة بنسخة علیها/ خط مولانا وشیخنا شیخ الاسلام وأعظم/ علماء الأنام جمال الدین الحسن بن مطهر قدّس الله روحه/، وسأثبت صورة کلامه بعدُ؛ ولم أهمل/ من الموجود في النسخة المذکورة شیئاً إلّا ما زاغ عنه/ النظر أو اتّضح عدم صحته وظهر. وإذا احتمل/ صحة ما في النسختین واختلفتا رقمتُ علی موضع/ الاختلاف خ؛ سواء کان بزیادة أو/ نقصان. والآن فالظن بهذه النسخة/ حسن إن شاء الله تعالی. وذلك لسبع إن بقیت من/ شهر شعبان من سنة ثمان وتسعمائة. وکتب/ العبد الفقیر إلی ربّه علي بن عبد العالي، حامداً مصلیاً مسلماً/ صورة خط شیخنا المذکور/ قوبلت هذه النسخة بنسخة الأصل التي هي بخط/ مصنفها وهو السعید المرحوم العالم بهاء الدین/ علي بن عیسی بن أبي الفتح الإربلي، قدّس الله روحه/ ونوّر ضریحه، ووجد تاریخه بخطه في ثالث شعبان/ من سنة ثمان و سبعین وستمائة؛ فصح إلّا ما زاغ/ النظر عنه. وکتب العبد الفقیر إلی الله تعالی حسن بن یوسف/ بن مطهّر بالحضرة الشریفة الغرویة صلوات/ الله علی مشرفها في شعبان سنة ست و سبعمائة/
صورة خط شیخنا المذکور/ قوبلت هذه النسخة بنسخة الأصل التي هي بخط/ مصنفها وهو السعید المرحوم العالم بهاء الدین/ علي بن عیسی بن أبي الفتح الإربلي، قدّس الله روحه/ ونوّر ضریحه، ووجد تاریخه بخطه في ثالث شعبان/ من سنة ثمان و سبعین وستمائة؛ فصح إلّا ما زاغ/ النظر عنه. وکتب العبد الفقیر إلی الله تعالی حسن بن یوسف/ بن مطهّر بالحضرة الشریفة الغرویة صلوات/ الله علی مشرفها في شعبان سنة ست و سبعمائة/
و یادداشت کرکی، نیز به خط خودش، در پایان جزء دوم چنین است:
بلغ مقابلة علی تتمة النسـ[خة]/ المشار إلیها في آخر الجزء الأ[ول]/ والظاهر أنّ الثاني أیـ[ضاً]/ معارض بنسخة الأصل/ وحرّرت هذه علیها بحسب/ الجهد إلّا ما زا[غ]/ عنه النظر أو وضح القصور فـ[یه]/ عن الصواب؛ وإذا/ جاز ما في النسختین مع/ الاختلاف أو اشتبه الحا[ل]/ کتبت علیه خ؛ وکـ[تب]/ علي بن عبدالعالي خامس/ عشر شهر رمضان من سنة ثمان/ وتسعمائة حامداً لـ[لله؟]/ مصلیاً علی رسوله محمّـ[د و]/ آله مسلماً/
نسخه از کراسههای ده و دوازدهبرگی تشکیل شده و کراسهشمار به خط قدیم و با حروف در آغاز بیشتر کراسهها دیده میشود؛ به عنوان نمونه: «العاشر من کشف الغمه» (برگ 101ر). همانطور که گفتیم نسخه تصحیح و مقابله شده و علامت تصحیح و مقابله در کنار برخی برگها دیده میشود.
این نسخه از کشف الغُمّة و خطبۀ فدکیه: خطبۀ فدکیه در این دستنویس در برگ 49 رو و پشت قرار دارد.
معرفی کتاب: اثری در شرح احوال حضرات معصومین علیهم السلام. بنای مؤلف در این کتاب بر این بودهاست که همۀ نقلها از منابع اهل سنت باشد؛ مگر در موضوعاتی که ردّی از آنها در آن کتب نباشد. کتاب براساس تقسیمبندی مؤلف در دو جزء تنظیم شدهاست. جزء نخست شامل شرح زندگانی رسول خدا صلی الله علیه و آله و امیر المؤمنین علیه السلام، در سوم شعبان 678هـ، در خانۀ مؤلف در ضلع غربی دجله و جزء دوم شامل شرح احوال حضرت صدیقه و مادر گرامیشان سلام الله علیهما و بقیۀ ائمه علیهم السلام، در بیستم ماه رمضان 687هـ تألیف شدهاست.
محل نگهداری نسخه: مشهد، کتابخانۀ آستان قدس رضوی، ش 2124
نگارنده: احمدرضا رحیمی ریسه