«سخنرانی پیامبر(صلی الله علیه و آله) بعداز جنگ خندق»، نسخه آثار المظفّر، قرن دهم هجری

اطلاعات کلی

نگاره: «سخنرانی پیامبر(صلی الله علیه و آله) بعداز جنگ خندق»

نسخه : آثارالمظفر

کتابت و تصویرگری : ـــــــ

تاریخ تصویرگری : قرن16م/ 10ق

مکتب : احتمالا قزوین – مشهد

دوره : صفوي

جغرافیا : ایران

شیوه نقاشی : نگارگری _ نسخه خطی

محل نگهداری: مجموعه وِوِر

…………………………………….

شرح و توصیف

«آثارالمظفر» نظام‌الدین استرآبادی مثنوی فارسی است که در زمان حکومت شاه‌اسماعیل اول، در دو دهه اول قرن 16م، سروده شده‌است. بخش‌های مقدماتی آن شامل توصیف حضرت محمد(صلی الله علیه و آله) و نور ایشان و چگونگی انتقال این نور به امامان(علیهم السلام) می‌باشد.(1)

نسخه‌های متعددی از آثارالمظفر در موزه‌های مختلف جهان وجود دارد که 4 نسخه از آن در این مجموعه‌ها وجود دارد: موزه چستربیتی، کتابخانه عمومی سنت‌پترزبورگ، کتابخانه استانبول و کتابخانه رضا در رامپور هند. نسخه آثارالمظفر موجود در موزه چستربیتی دوبلین در 974 هجری‌قمری/ 1567 میلادی کامل شده‌است و احتمالاً نگاره‌های آن متعلق به مکتب قزوین – مشهد هستند. اين نسخه به قطع رحلی (26 * 8/ 17 سانتی متر) و همانند نسخ دوره صفوی از سبک متداخل شعر و نگاره بهره برده‌است و بخش‌هایی از شخصیت‌های نگاره‌‌ها از کادر خارج شده‌اند. عناصر بصری نگاره‌ها دقیقا بازتابی از اشعار موجود آنها می‌باشند که به‌صورت چهارستونی در بالا و پایین تصویر به خط نستعلیق کتابت شده‌اند.

در اين نگاره پیامبر(صلی الله علیه و آله) با عمامه سپید و هاله شعله‌سان درحال ایراد خطبه بر فراز منبری هستند که در محراب قراردارد. بر فراز ورودی منبر کتیبه‌ای با عبارت «یا مفتح‌الابواب» مشاهده می‌گردد. بر اساس عنوان نگاره، احتمالا حضرت محمد(صلی الله علیه و آله) درباره جنگ خندق سخنرانی می‌نمایند و اشاره دست ایشان به سمت حضرت علی(علیه السلام) می‌باشد که به احتمال قوی در خصوص دلاوری‌های حضرت علی(علیه السلام) سخن می‌گویند. حضرت امیر(علیه السلام) نیز در پای منبر سخنرانی پیامبر(صلی الله علیه و آله) نشسته‌اند و همچون سایرین در حال استماع بیانات ایشان هستند.

در این نگاره نیز امام علی(علیه السلام) بالاتر از سایرین و نزدیک‌تر به رسول الله(صلی الله علیه و آله) ترسیم شده‌اند. ایشان نیز با عمامه سبزرنگ و روبند و هاله شعله‌سان همچون پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله) به‌نمایش درآمده‌اند. ترسیم ایشان پایین‌تر از پیامبر(صلی الله علیه و آله) و بالاتر از بقیه حضار، علاوه بر این‌که مبین عظمت مقام و جایگاه ایشان است، نشان از تقرب و نزدیکی نزد حضرت رسول(صلی الله علیه و آله) دارد. حضرت علی(علیه السلام) پس از پیامبر(صلی الله علیه و آله) مهم‌ترین فرد جامعه اسلامی هستند و نزدیک‌ترین فرد به پیامبر(صلی الله علیه و آله) و به لحاظ قرب الی‌الله دومین فرد در پیشگاه الهی می‌باشند. حضاری که در پای منبر پیامبر(صلی الله علیه و آله) نشسته‌اند، درحال گفتگو با یکدیگرند احتمالا آن‌ها بعد از شنیدن سخنان پیامبر(صلی الله علیه و آله) درباره جنگ خندق و دلاوری‌های امام علی(علیه السلام) راجع‌به این موضوع در حال گفتگو هستند.

نگارنده: مرضیه علی پور

پی نوشت:

.1Gruber, Christiane, “Curse signs”, Locating Hell in Islamic Traditions,. Publisher, Berill(2016): Vol.119. pp 297 – 335