اطلاعات کلی
نگاره: «حضرت عبدالمطلّب(علیه السلام) در کعبه نماز میخواند»
نسخه : آثارالمظفر
کتابت و تصویرگری : ـــــــ
تاریخ تصویرگری : قرن16م/ 10ق
مکتب : احتمالا قزوین – مشهد
دوره : صفوي
جغرافیا : ایران
شیوه نقاشی : نگارگری _ نسخه خطی
محل نگهداری: موزه مورگان
…………………………………….
شرح و توصیف
«آثارالمظفر» نظامالدین استرآبادی مثنوی فارسی است که در زمان حکومت شاهاسماعیل اول، در دو دهه اول قرن 16م، سروده شدهاست. بخشهای مقدماتی آن شامل توصیف حضرت محمد(صلی الله علیه و آله) و نور ایشان و چگونگی انتقال این نور به امامان(علیهم السلام) میباشد.(1)
نسخههای متعددی از آثارالمظفر در موزههای مختلف جهان وجود دارد که 4 نسخه از آن در این مجموعهها وجود دارد: موزه چستربیتی، کتابخانه عمومی سنتپترزبورگ، کتابخانه استانبول و کتابخانه رضا در رامپور هند. نسخه آثارالمظفر موجود در موزه چستربیتی دوبلین در 974 هجریقمری/ 1567 میلادی کامل شدهاست و احتمالاً نگارههای آن متعلق به مکتب قزوین – مشهد هستند. اين نسخه به قطع رحلی (26 * 8/ 17 سانتی متر) و همانند نسخ دوره صفوی از سبک متداخل شعر و نگاره بهره بردهاست و بخشهایی از شخصیتهای نگارهها از کادر خارج شدهاند. عناصر بصری نگارهها دقیقا بازتابی از اشعار موجود آنها میباشند که بهصورت چهارستونی در بالا و پایین تصویر به خط نستعلیق کتابت شدهاند.
نگاره «حضرت عبدالمطلب(علیه السلام) در کعبه نماز میخواند» بر اساس اشعاری که در ستونهای 4تایی در قسمت فوقانی و تحتانی آن کتابت شدهاست، داستان گم شدن پیامبر(صلی الله علیه و آله) را در کودکی نمایش میدهد. در این تصویر، کعبه در مرکز نگاره ترسیم شدهاست و بر روی پرده سیاه رنگ آن کتیبهای از شهادتین شیعی مشاهده میگردد. در مقابل خانه خدا حضرت عبدالمطلب(علیه السلام) در حال عبادت و به حالت سجده ترسیم شده که با جامهای سرمهای و عمامهای به رنگ سبز، همانند حضرت رسول(صلی الله علیه و آله) در اکثر نگارههای این نسخه، ترسیم شدهاند. بر گِرد کعبه عدهای نشستهاند و احتمالا در حال گفتگو درباره ماجرای گم شدن حضرت محمد(صلی الله علیه و آله) هستند. در سمت راست نگاره سه مرد و زنی ایستادهاند که به احتمال زیاد این زن حضرت حلیمه خاتون میباشد. در سمت چپ و قسمت فوقانی کعبه نیز یک نفر، احتمالا ورقهبن نوفل یا فرد دیگری، در حال گفتگو با پسربچهای است که زیر درختی، خارج از کادر نگاره، ترسیم شده که حضرت محمد(صلی الله علیه و آله) میباشند.
جریان گمشدن رسول خدا(صلی الله علیه و آله) در مکه اینگونه نقل شده که چون حلیمه آن حضرت(صلی الله علیه و آله) را به مکه آورد تا به مادر و جدّش بسپارد در میان کوچههای مکه او را گمکرد و هرچه اینطرف و آنطرف جستجوکرد او را نیافت و سراسیمه به نزد جدّش عبدالمطلب(علیه السلام) آمد و جریان را بدو اطلاع داد. حضرت عبدالمطلب(علیه السلام) از جا برخاست و به کنار خانه کعبه آمد و با تضرع و زاری پیدا شدن فرزندش محمد(صلی الله علیه و آله) را از خدای متعال خواستار شد.
نگارنده: مرضیه علی پور
پی نوشت:
.1Gruber, Christiane, “Curse signs”, Locating Hell in Islamic Traditions,. Publisher, Berill(2016): Vol.119. pp 297 – 335