اطلاعات کلی
نسخه : معراجنامه
تعداد صفحات نسخه : 265 برگ
تعداد نگاره های نسخه : 61 مجلس نگارگری
کتابت و تصویرگری : کتابت مالک بخشی هراتی و تصویرگر نامشخص
تاریخ تصویرگری : ۱۴۳۶- ۱۴۳۵م /۸۴۰ -۸۳۹ ق
مکتب : هرات
دوره : تیموری
جغرافیا : ایران
شیوه نقاشی: نگارگری_نسخه خطی
محل نگهداری: کتابخانه ملی پاریس
……………………………………………………………………….
توصیف و شرح
نسخه «معراج نامه شاهرخی» به وسیله میرحیدر شاعر از زبان عربی به ترکی شرقی ترجمه و به وسیله مالک بخشی هراتی به زبان ایغوری کتابت شده است. این نسخه که با 61 نقاشی مذهب تزیین شده، مراحل پی در پی سفر عجیب حضرت محمد به آسمان را نشان میدهد. نسخه خطی معراج نامه که در حال حاضر در ابعاد ( ۳۴*۲۲/۵ سانتیمتر) و به تعداد ۲۶۵ صفحه در کتابخانه ملی پاریس نگهداری میشود، کتابی کاملا مصور با موضوع سفر پیامبر به بهشت و جهنم است. این کتاب در قرن پانزدهم/نهم در هرات، برای شاهرخ تیموری در سال ۱۴۳۶- ۱۴۳۵م /۸۴۰ -۸۳۹ ق نقاشی شده است. نقاشی های این نسخه، اثر هنری چندین هنرمند نقاش است که با یادداشت هایی به زبان عربی و ترکی در حاشیه، همراه می باشد. در بخش بالایی هر صفحه از این نسخه خطی، دست خط هایی به زبان فارسی در شرح واقعه، وجود دارد. داستان سفر حضرت پیامبر در 68 صفحه اول این نسخه است. در ادامه متن، یادداشتهایی از قدیسین معروف، به خط ایغوری آمده که به استناد فهرست آخر کتاب، این متن در هرات به سال 1436م/ 840ق نوشته شده است.(1)
در این نگاره، حضرت پیامبر با جامهای به رنگ سبز پستهای و عمامهای سپید که ادامه آن بر شانههای مبارکشان افتاده و هاله شعلهسان بر گرد چهرهشان در مرکز تصویر به نمایش درآمده است که در حال گفتگو با جیرئیل میباشد. جبرئیل نیز با لباس و بالهای رنگارنگ و تاجی بر سر و هالهای شعلهسان بر گرد چهرهاش در مقابل پیامبر ایستادهاست. پس از ترک سریر الهی، حضرت پیامبر بار دیگر جبرئیل را ملاقات کرد، در حالیکه ماموریت جدید او، نمایش شگفتیهای مختص مومنان در بهشت برای پیامبر است. در این تصویر سه دروازه ورودی بهشت، همچون ورودی مساجد ترسیم شدهاند و گنبد نیز دارند. گنبد وسط طلایی و دو گنبد دیگر لاجوردی رنگ هستند و بر پایه آنها شهادتین شیعی نگاشته شده است. بر گنبد اول ذکر «لاالهالاالله»، گنبد دوم «محمدرسولالله» و گنبد سوم «علیولیالله» مشاهده میگردد. معماری و نقوش کابردی در این ورودیها شیوه معماری دوره تیموری را بهخوبی به نمایش گذاشتهاند، اما ترکیببندی و نحوه تزیینات و رنگآمیزی مسجد اول و سوم کاملا یکسان است و مسجد میانی با آنها تفاوت دارد. طبق کتیبه فوقانی این نگاره که بهخط عربی میباشد، این گنبدها با یاقوت سرخ، زبرجد و لولو تزیین شدهاند. رسول اکرم در مقابل ورودی دروازهای که نام ایشان بر آن نوشته شده و در کنار حوض کوثر ایستادهاند. این حوض پر از آب، به رنگ نقرهای بودهاست که بر اثر گذشت زمان رنگ آن تیره شدهاست. هنرمند برای تاکید بر حوض کوثر، «سوره کوثر» را بهخط ایغوری و عربی در کتیبه پایینی نگاشته است.
نگارنده: مرضیه علی پور
پی نوشت:
(1). سگای، ماری رز(1385)، معراجنامه: سفرمعجزه آسای پیامبر(ص)، ترجمه مهناز شایستهفر، تهران: موسسه مطالعات هنر اسلامی، 1385 ش، ص 12.