اطلاعات کلی
نگاره : «ستایش رسول علیهالسلام»
نسخه : شاهنامه
کتابت و تصویرگری : ـــــــ
تاریخ تصویرگری : 1300 – 1350م / 678 – 728 ق
مکتب : شیراز
دوره : آل اینجو
جغرافیا : ایران
شیوه نقاشی: نگارگری_نسخه خطی
محل نگهداری: گالری فریر موزه اسمیتسون
……………………………………………………………
توصیف و شرح
این نگاره از نسخه «شاهنامه» و مکتب شیراز، مربوط به سالهای1300 – 1350 میلادی و احتمالا متعلق به یکی از شاهنامههای کوچک دوره آل اینجو ـ از حکومتهای محلی شیراز پس از دوره ایلخانیان ـ میباشد، که هم اکنون در گالری فریر موزه اسمیتسون نگهداری میشود. این «شاهنامه» همچون بیشتر شاهنامههای قرن هشتم هجری قمری در شش ستون صفحهآرایی شده و نگارههای آن در میان این ستونها قرار دارند و از شیوه پلکانی پیروی کردهاند.
در نگاره «ستایش رسول علیهالسلام» ، حضرت رسول بر تخت جلوس نموده و دو فرشته بر فراز سر ایشان در حال پروازند و یارانشان در اطراف ایشان نشستهاند. در این تصویر نیز همچون اکثر نگارهها با عنوان «پیامبر و یارانشان» که در دورههای ایلخانی و تیموری ترسیم شدهاند، پیامبر در جمع خلفای راشدین نشستهاند. در این نگاره، ابوبکر با محاسن سپید در سمت راست پیامبر و در پیشزمینه بهتصویر کشیده شدهاست و عثمان در حالیکه قرآن را در دستانش نگه داشته، در سمت چپ پیامبر نشسته است. حضرت علی نیز با چهره و گیسوانی مشابه رسولالله ـ چهره هر دو به صورت مغولی است ـ در سمت راست قسمت بالایی نگاره و پشت پیامبر با ذوالفقار که بر کمرشان حمایل شده، ترسیم شدهاست و در مقابل ایشان و در سمت چپ عمر با شمشیری بر کمر نمایش داده شدهاست که احتمالا نگارگر بدین طریق به نمایش کشورگشاییهایی که در زمان خلافت وی در جهان اسلام رخ دادهاست، اشاره نمودهاست.
به نظر میرسد که نگارگر اصول ذاتی متن را به جای خود موضوع «کشتی در دریا» رعایت کردهاست. از سوی دیگر، وی به آن اصول ایمانی که در پس روایت متن آشکار شده، پایبند بودهاست، آنچه بر برتری علی بر هر کسی جز محمد تاکید دارد. بر این اساس، در تنظیم نگاره گروهی، او علی را بالاتر از ابوبکر قرار داده، بنابراین از ترتیب زمانی مناسبی که در رابطه بین عمر و عثمان در طرف مقابل وجود دارد، فاصله گرفته است و طبق سلسله مراتبی که با توالی سنتی در تضاد است، این نگاره را طراحی کردهاست، سلسله مراتبی که در سنت ارتدکس (که خلفای راشدین را بر اساس توالی تاریخی آنها قرار میدهد) غیرقابل قبول است. اینکه علی بهعنوان اولین فرد در کنار حضرت محمد ترسیم شدهاست، نشان میدهد که نگارگر روحیه علویگرایی را در پس محتوای شعر «تمثیل کشتی» و آنچه در پی آن است را پذیرفتهاست و همچنین او تحت تاثیر تصاویر ادبی متعدد مربوط به علی در این متن قرار گرفتهاست.(1)
نگارنده: مرضیه علی پور
پی نوشت:
(1). علی پور، مرضیه، بررسی نحوه انعکاس مولفههای متنی و بصری تمثیل «کشتی شیعه» دیباچه «شاهنامه» در نگاره «ستایش رسول علیهالسلام» دوره آل اینجو، در دست انتشار.