اطلاعات کلی
نگاره : «غدیر خم»
نسخه : آثارالباقیه عن القرون الخالیه
کتابت و تصویرگری : کتابت ابن شهیرالکتبی و تصویرگر نامشخص.
تاریخ تصویرگری : 1329م / 707 ق
مکتب : تبریز اول
دوره : ایلخانی
جغرافیا : ایران
شیوه نقاشی : نگارگری_نسخه خطی
محل نگهداری: کتابخانه اِدینبورگ
…………………………………………………………………………….
توصیف و شرح
نگاره «غدیرخم» از نسخه «آثارالباقیه عنالقرونالخالیه» تالیف ابوریحان بیرونی، دانشمند ایرانی به سال۳۹۱ق است. این نسخه مربوط به تاریخ و نجوم است و تصاویر آن ارتباط زیادی با مطالب تاریخشناسی آن ندارد و جزء اولین نسخی است که نگارههایی از رسولالله در آن دیده میشود. نسخۀ اصلی سال707ق تحتحمایت اُلجایتو و به دستور رشیدالدین در رَبع رشیدی تبریز تنظیم شدهاست. از «آثارالباقیه عن القرون الخالیه» نسخههای متعددی در کتابخانههای ایران و کشورهای دیگر جهان وجود دارد. نسخۀ موجود در کتابخانه اِدینبورگ، به قطع رحلی (5/13*30 سانتیمتر) و مشتمل بر 178 صفحه و هر صفحه 21 سطر است که بهخط عربی و به قلم نستعلیق توسط ابن شهیرالکتبی کتابت شدهاست. این نسخه دارای 25 مجلس نگارگری است که فقط 6 نگارۀ آن به زندگانی پیامبر پرداختهاست.
در این نگاره ، حضرت رسول دارای جامهای سپیدرنگ و عبایی سیاه و دستاری سفیدرنگ است و سفیدی لباس ایشان نشان پاکی و یادآور لباس احرام حجاج میباشد و حضرت علی دارای لباس سرمهای رنگ و دستاری سفیدرنگ است و دنباله دستارش بر روی شانهاش قرارگرفته و در دستش ذوالفقار را نگه داشتهاست و هالهای نورانی چهرهاش را احاطه کردهاست. احتمال دارد نحوه بستن عمامه امیرالمومنین علی نمایشگر سنت عربی باشد که با جانشینی رسول ارتباط دارد. حضرت پیامبر دست خویش را بر شانه حضرت علی نهاده و او را به امت اسلامی معرفی میکند. پشت حضرت علی فردی با جامه نارنجیرنگ و دستار سفیدرنگ ایستادهاست که حالت دستارش از سایرین متفاوت است و همچنین دو نفر با پوشش صورتی و سرمهایرنگ در جانب راست حضرت رسول قرارگرفتهاند که فرد صورتیپوش دست راستش را به جلو دراز کردهاست. ظاهرا این صحنه نشاندهنده آن بخش از ماجرای «غدیرخم» است که خطبه «غدیر» به پایانرسیده و حاضرین در حال بیعت و تهنیت گفتن به امیرالمومنین علی هستند و احتمال دارد این سه نفر شیخین باشند، زیرا آن ها از نخستین افرادی بودند که به حضرت علی این انتصاب الهی را تبریک گفتهاند.
نگارنده: مرضیه علی پور