اطلاعات کلی
نگاره : «مسیلمه کذاب»
نسخه : آثارالباقیه عن القرون الخالیه
کتابت و تصویرگری : کتابت ابن شهیرالکتبی و تصویرگر نامشخص.
تاریخ تصویرگری : 1329م / 707 ق
مکتب : تبریز اول
دوره : ایلخانی
جغرافیا : ایران
شیوه نقاشی : نگارگری_نسخه خطی
محل نگهداری: کتابخانه اِدینبورگ
……………………………………………………………………………
توصیف و شرح
این نگاره از نسخه «آثارالباقیه عنالقرونالخالیه» تالیف ابوریحان بیرونی، دانشمند ایرانی به سال۳۹۱ق است. این نسخه مربوط به تاریخ و نجوم است و تصاویر آن ارتباط زیادی با مطالب تاریخشناسی آن ندارد و جزو اولین نسخی است که نگارههایی از رسولالله در آن دیده میشود. نسخۀ اصلی سال707ق تحتحمایت اُلجایتو و به دستور رشیدالدین در رَبع رشیدی تبریز تنظیم شدهاست. از «آثارالباقیه عن القرون الخالیه» نسخههای متعددی در کتابخانههای ایران و کشورهای دیگر جهان وجود دارد. نسخۀ موجود در کتابخانه اِدینبورگ، به قطع رحلی (5 / 13 * 30 سانتیمتر) و مشتمل بر 178 صفحه و هر صفحه 21 سطر است که بهخط عربی و به قلم نستعلیق توسط ابن شهیرالکتبی کتابت شدهاست. این نسخه دارای 25 مجلس نگارگری است که فقط 6 نگارۀ آن به زندگانی پیامبر(ص) پرداختهاست.
نگاره «مسیلمه کذّاب» مضمون اصلی ادعای نبّوت مسیلمه و جانشینی پیامبر را به تصویر کشیدهاست. درحالیکه مهمترین مسئله دربارۀ تعیین پیشوای دینی، انتصابیبودن آن از جانب خداوند است، چراکه جانشین میباید اوامر و نواهی الهی را برای مردم بیان کند. در این نگاره، حضرت محمد با جامه سبزرنگ و دستاری سپید در جمع یاران و اهلبیتشان به حالت چهار زانو بر تختی با نقوش گیاهی نشستهاست و برای نمایش رتبه معنوی بالاتر پیامبر، ایشان را در سطح بالاتر نسبت به دیگر افراد ترسیم کردهاند و حضرت در حال گفتوگو با فرستادگان مسیلمه هستند. فرستادگان در سمت چپ و پشت سر اهلبیت، امام علی و امام حسن و حسین، قرارگرفتهاند. اگرچه در اکثر روایاتی که دربارۀ مسیلمه ذکر شده، دربارۀ اهلبیت در آن محفل سخنی گفته نشدهاست، ولیکن احتمال دارد، هنرمند برای تاکید بر جانشینان برحق پیامبر، علی و حسنین را نزدیکترین افراد به پیامبر ترسیم کرده است. همانطورکه پیامبر در جواب مسیلمه نوشت: «از محمد به مسیلمه کذّاب، زمین برای خداست و آن را به هر که از بندگانش بخواهد میراث دهد و سرانجام نیک برای پرهیزکاران است.»
نگارنده: مرضیه علی پور