اطلاعات کلی
نگاره : «مناظره امام علی(علیه السلام)و جاثلیق مسیحی به روایت سلمان فارسی»
نسخه : احسن الکبار
کتابت و تصویرگری : ـــــ
تاریخ تصویرگری : 1580م / 988 ه.ق
مکتب : احتمالا قزوین
دوره : صفوی
جغرافیا : ایران
شيوه نقاشی: نگارگری _ نسخه خطی
محل نگهداری: کتابخانه کاخ گلستان
………………………………………………….
توصیف و شرح
نسخه «احسنالکبار فی معرفه الائمهالطهار» تالیف ابن عربشاه محمد بن ابی زیدالعلوی ورامینی از علمای شیعه به سال 837ق /1433م است. نسخه احسنالکبار نخستین تالیف درباره مناقب امامان شیعه و بیان حالات، کرامات، متبحرات و احتجاجات آن بزرگان با ذکر موالید و وفیات در 78 باب به زبان فارسی تدوین شده است. نثر مولف به گونه ای است که با وجود آیات قرآنی و احادیث و اصطلاحات کلامی، از نمونه های روان نثر دوران خود است. این نسخه به دستور شاه تهماسب اول در قرن 10 ه.ق توسط فخرالدین علی بن حسین زواری تلخیص شده است و با افزودن مطالبی بر آن «لوامع الانوار الی معرفه الائمه الاطهار» نامیده شده است. این نسخه با 17 نگاره از رویدادهای مهم زندگی و معجزات پیامبر و ائمه اطهار(علیهم السلام) با تکنیک آبرنگ بر روی کاغذ بخارایی اجرا شده و بدون رقم است و احتمالا در مکتب قزوین تصویرگری شدهاست. قطع این نسخه، رحلی و به ابعاد ( 5/ 37 * 26سامتی متر) می باشد و شامل 378 صفحه و در هر صفحه 24 سطر، به قلم نستعلیق در 988ق/1580م کتابت شده است.
بر اساس روایت سلمان فارسی، پس از رحلت پیامبر(صلی الله علیه و آله)، پادشاه روم گروهی از عالمان مسیحی را به سرپرستی «جاثلیق» پیشوای بزرگ عالمان مسیحی، برای به دست آوردن ادعاهای «قریش» درباره مسائل پس از وفات پیامبر(صلی الله علیه و آله) و تکلیفی که آن حضرت برای بعد از خود تعیین کرده بود، به «مدینه» اعزام میکند تا نظرها و جوابهای مسلمانان را برای او ببرند. پس از اینکه گفتگوی طولانی بین جاثلیق و حضرت علی(علیه السلام) انجام گرفت و امیرالمومنین علی(علیه السلام) به تمام سوالات وی پاسخ داد. جاثلیق، با شنیدن سخنان علی(علیه السلام) متوجه همراهان خویش شد و گفت: «به خداوند سوگند، این شخص سخنگوی دانشمند پرتوان و گشاینده مشکل ما است، ما هم از خداوند میخواهیم، بهوسیله او به حق دست یابیم و نور هدایت گیریم، چون این مرد حجت اوصیا از جانب انبیا برقوم خویش میباشد.»
در فضای درونی مسجد امام علی(علیه السلام) با لباس سبزرنگ که نمادی از عصمت و مقام جانشینی پیامبر(صلی الله علیه و آله) را دارد، به تصویر کشیده است و چهره پوشیده ایشان با هالهای نورانی احاطه شده است. در حالی که امام بر روی فرش قرمزرنگی در کنار محراب مسجد نشستهاند، به سوالات جاثلیق و همراهان وی پاسخ میدهند. نگارگر برای تاکید بر عظمت جایگاه امامت و ولایت در میان مردم، امام علی(علیه السلام) را در کنار محراب به نمایش گذاشته است که نشانی از پیوند امام با محراب ـ محل درخشش پرتو الهی و دروازهای بهسوی بهشت ـ میباشد. در مقابل حضرت، قنبر با ذوالفقار در دستانش ایستاده است و احتمالا فردی که در گوشه پایینی سمت راست تصویر مشاهده میگردد، سلمان فارسی است که با لباسی قرمز رنگ ایستاده است.
گنبد نیز معرف محل برگزاری این مناظره (مسجد) ترسیم شده است و همچون گنبدهای دوره صفوی لاجوردی رنگ میباشد و نگاه بیننده را به سمت مسجد میکشاند، بهطوریکه بیننده ناگهان متوجه میشود، وارد مسجد شده است. در فضای بیرونی که احتمالا حیاط مسجد میباشد، کاشیهای آبیرنگ مشاهده میشود که 4 نفر با جامههای رنگین در حال گفتگو و تماشای مباحثه بین امام علی(علیه السلام)و چاثلیق و همراهانشان هستند. در این فضا و در سمت راست نگاره درخت شکوفهدار و بوتههای گل مشاهده میگردد که در پای تپهای آبیرنگ ترسیم شده است. آسمان این نگاره نیز به رنگ طلایی میباشد. احتمالا رنگ طلایی بهخاطر مشخصشدن ولیّامر و صاحب اختیار واقعی مردم پس از پیامبر(صلی الله علیه و آله)ترسیم شده است.
نگارنده: مرضیه علی پور